[
  {
    "id": "CLAIM-HOLDEN",
    "text": "Model Holden i wsp. (2016) oszacował 49,8% krótkowzroczności w populacji świata w 2050 r. To projekcja, nie pomiar przyszłości.",
    "scope": "Cała populacja świata, wszystkie grupy wieku",
    "evidence_refs": ["holden"],
    "strength": "Model / metaanaliza",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "145 badań; ekstrapolacja trendów i zastępowanie brakujących danych danymi podobnych regionów. 95% CI dla 2050: 43,4–55,7%. Wysoka miopia w tym modelu: ≤−5,00 D. Autorem obliczenia nie jest WHO.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-LIANG",
    "text": "Model Liang i wsp. przewiduje 39,80% krótkowzroczności u dzieci i młodzieży w 2050 r.",
    "scope": "Dzieci i młodzież",
    "evidence_refs": ["liang"],
    "strength": "Model / metaanaliza",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "276 badań z 50 państw; heterogeniczne protokoły. Publikacja online 2024, tom czasopisma 2025. Inna populacja i model niż u Holden; tych liczb nie należy odejmować jako zmiany trendu.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-EUROPA",
    "text": "Europejska metaanaliza uzyskała 23,5% łącznej częstości; 18,9% w badaniach z cykloplegią i 31,2% bez niej.",
    "scope": "Różne grupy wieku w 14 państwach europejskich",
    "evidence_refs": ["europa"],
    "strength": "Metaanaliza",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "22 badania, I²=99,7%. Nie jest to odsetek dla Polski ani korekta, którą można zastosować do każdego badania. Po podziale według wieku i cykloplegii wzrost był mniej jednoznaczny.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-EUROPA-REAPPRAISAL",
    "text": "Lanca, Morgan i Grzybowski (2026) wskazują, że globalne ekstrapolacje mogą przeszacowywać przyszłe obciążenie części populacji europejskich.",
    "scope": "Europejskie badania epidemiologiczne",
    "evidence_refs": ["europa-reappraisal"],
    "strength": "Komentarz naukowy",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Komentarz interpretacyjny, nie nowy pomiar krajowy i nie dowód, że problem krótkowzroczności zniknął.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-DEFINICJE",
    "text": "IMI definiuje krótkowzroczność jako ekwiwalent sferyczny ≤−0,50 D, a wysoką krótkowzroczność jako ≤−6,00 D przy rozluźnionej akomodacji.",
    "scope": "Definicje do badań klinicznych i epidemiologicznych",
    "evidence_refs": ["definicje"],
    "strength": "Konsensus",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Patologiczna krótkowzroczność oznacza zmiany strukturalne; nie jest automatycznym synonimem wysokiej wady. Próg wysokiej miopii różni się od Holden 2016.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-POWIKLANIA",
    "text": "Nasilenie krótkowzroczności wiąże się z wyższymi ilorazami szans makulopatii, odwarstwienia siatkówki i części innych chorób oka.",
    "scope": "Badania powikłań w różnych populacjach",
    "evidence_refs": ["powiklania"],
    "strength": "Metaanaliza",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Dane w dużej mierze obserwacyjne. Iloraz szans (OR) nie jest ryzykiem absolutnym konkretnego dziecka; definicje i grupy odniesienia różnią się między badaniami.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-OS-OKA",
    "text": "Dłuższa oś oka i większa krótkowzroczność wiązały się z większym ryzykiem niekorygowalnego upośledzenia widzenia.",
    "scope": "Europejskie kohorty osób dorosłych",
    "evidence_refs": ["os-oka"],
    "strength": "Badanie obserwacyjne",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Ekstremalne długości osi są rzadkie. Związku populacyjnego nie można zamienić w indywidualną prognozę dla dziecka.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-EKONOMIA",
    "text": "Model Naidoo i wsp. oszacował potencjalną utratę produktywności wskutek nieskorygowanej miopii na 244 mld USD w 2015 r.",
    "scope": "Globalne straty produktywności w 2015 r.",
    "evidence_refs": ["ekonomia"],
    "strength": "Model / metaanaliza",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "95% CI: 49–697 mld USD. To model utraconej produktywności, nie wydatki ochrony zdrowia ani koszt wszystkich wad refrakcji.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-POLSKA-CZEPITA",
    "text": "W badaniu Czepita i wsp. opublikowanym w 2007 r. krótkowzroczność rozpoznano u 13,3% z 4422 uczniów.",
    "scope": "Uczniowie 6–18 lat; retinoskopia po tropikamidzie",
    "evidence_refs": ["polska-czepita"],
    "strength": "Badanie obserwacyjne",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Historyczna próba o szerokim zakresie wieku; nie opisuje aktualnej częstości w całym kraju.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-POLSKA-LUBLIN",
    "text": "Publikacja dotycząca 1049 dzieci z województwa lubelskiego raportuje 3,7% krótkowzroczności.",
    "scope": "Dzieci 7–9 lat, województwo lubelskie",
    "evidence_refs": ["polska-lublin"],
    "strength": "Badanie obserwacyjne",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Wąski wiek i jeden region. Liczba 1049 w analizie publikacji różni się od administracyjnej liczby 1052 uczestników pilotażu. Nie zestawiamy ich jako błędu lub trendu.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-POLSKA-NW",
    "text": "W retrospektywnym badaniu 1518 ośmiolatków krótkowzroczność stwierdzono u 16,8% badanych.",
    "scope": "Ośmiolatki, północno-zachodnia Polska; cykloplegia",
    "evidence_refs": ["polska-nw"],
    "strength": "Badanie obserwacyjne",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Dane z lat 2017–2019; publikacja 2023. Próba regionalna, nie ogólnopolski wskaźnik i nie kolejny punkt szeregu badania Czepity.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-POLSKA-PRZEGLAD",
    "text": "Grzybowski i Nowak zestawili polskie badania refrakcji osób niepełnoletnich, pokazując zróżnicowanie danych według wieku i badania.",
    "scope": "Dzieci i młodzież w polskich publikacjach",
    "evidence_refs": ["polska-przeglad"],
    "strength": "Przegląd",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Przegląd opublikowany w 2018 r. nie zastępuje aktualnego reprezentatywnego monitoringu krajowego.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-POLSKA-DOROSLI",
    "text": "Nowak, Jurowski, Grzybowski i Śmigielski opisali wady refrakcji w populacji dorosłych w centralnej Polsce.",
    "scope": "Dorośli w centralnej Polsce",
    "evidence_refs": ["polska-dorosli"],
    "strength": "Badanie obserwacyjne",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Wyników dorosłych nie przenosimy na dzieci. Regionalna próba nie jest monitoringiem całego kraju.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-BEDROSSIAN",
    "text": "Rekord Bedrossiana z 1971 r. dokumentuje wczesny etap badań atropiny w krótkowzroczności.",
    "scope": "Historyczne badanie atropiny w krótkowzroczności",
    "evidence_refs": ["bedrossian"],
    "strength": "Badanie historyczne",
    "status": "Zakres bibliograficzny",
    "caveat": "Zweryfikowane metadane; brak abstraktu w rejestrze. Nie przypisujemy efektu liczbowego ani współczesnego standardu RCT. To najstarszy zweryfikowany rekord w tej wersji osi, nie twierdzenie o pierwszym badaniu w historii.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-ATOM",
    "text": "ATOM wykazał wolniejszą progresję refrakcji i wzrost osi oka przy atropinie 1% niż przy placebo.",
    "scope": "Dzieci 6–12 lat z miopią, Singapur",
    "evidence_refs": ["atom"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Leczono jedno losowo wybrane oko; populacja azjatycka. Działań i skuteczności tego stężenia nie przenosimy wprost na niskie stężenia.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-ATOM2",
    "text": "ATOM2 porównywało stężenia atropiny 0,5%, 0,1% i 0,01%; mniejsze stężenie miało łagodniejszy profil objawów wzrokowych.",
    "scope": "Dzieci 6–12 lat, Singapur",
    "evidence_refs": ["atom2"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Brak równoległego ramienia placebo. Historyczne placebo z ATOM1 nie jest równoważnym losowym komparatorem.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-ATOM-STOP",
    "text": "Po odstawieniu atropiny w ATOM2 obserwowano rebound zależny od wcześniejszego stężenia.",
    "scope": "Uczestnicy ATOM2 po odstawieniu",
    "evidence_refs": ["atom-stop"],
    "strength": "Obserwacja po RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Faza po leczeniu dotyczy uczestników konkretnego badania. Nie wyznacza uniwersalnego schematu odstawiania.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-LAMP",
    "text": "W LAMP atropina 0,05% zapewniała większą kontrolę refrakcji i wydłużania osi niż 0,025% i 0,01% w pierwszym roku badania.",
    "scope": "Dzieci 4–12 lat, Hongkong",
    "evidence_refs": ["lamp"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Odpowiedź zależała od stężenia; ten wynik nie ustala optymalnej dawki dla każdego dziecka.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-PEDIG",
    "text": "W amerykańskim RCT PEDIG atropina 0,01% nie spowolniła progresji ani wydłużania osi względem placebo.",
    "scope": "Dzieci 5–12 lat z miopią w USA",
    "evidence_refs": ["pedig"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Wynik dotyczy badanego stężenia, preparatu i populacji. Nie obala działania wszystkich stężeń atropiny.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-DIMS",
    "text": "W RCT DIMS średnie wydłużenie osi przez 2 lata wyniosło 0,21 mm wobec 0,55 mm przy szkłach jednoogniskowych.",
    "scope": "Chińskie dzieci 8–13 lat",
    "evidence_refs": ["dims"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Badanie konkretnej konstrukcji DIMS; 160 dzieci ukończyło obserwację. Online 2019, tom czasopisma 2020. Nie dowodzi działania każdych okularów z defokusem.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-HAL",
    "text": "Badanie soczewek okularowych z asferycznymi mikrosoczewkami wykazało hamowanie progresji dla konstrukcji HAL względem szkieł jednoogniskowych.",
    "scope": "Chińskie dzieci 8–13 lat",
    "evidence_refs": ["hal"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Wynik produktowy i zależny od konstrukcji; nie jest bezpośrednim porównaniem HAL z DIMS.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-MISIGHT",
    "text": "Trzyletnie RCT MiSight wykazało wolniejszy przyrost wady i osi oka przy badanych jednodniowych soczewkach dual-focus.",
    "scope": "Dzieci z miopią; badanie wieloośrodkowe",
    "evidence_refs": ["misight"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Badanie konkretnej soczewki; 109 z 144 uczestników ukończyło trzy lata. Nie jest dowodem dla każdej miękkiej soczewki.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-BLINK",
    "text": "W BLINK miękkie soczewki z wysoką addycją +2,50 D silniej hamowały progresję niż badane soczewki jednoogniskowe i ze średnią addycją.",
    "scope": "Dzieci 7–11 lat w USA",
    "evidence_refs": ["blink"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Wynik dotyczy badanej konstrukcji i addycji; nie jest porównaniem z jednodniową soczewką MiSight.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-SOFT-SAFETY",
    "text": "Przegląd prospektywnych badań miękkich soczewek u dzieci oszacował mikrobiologiczne zapalenie rogówki na 2,7 na 10 000 pacjentolat.",
    "scope": "Dzieci noszące miękkie soczewki",
    "evidence_refs": ["soft-safety"],
    "strength": "Przegląd",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "95% CI: 0,5–15; 3752 pacjentolata i jeden przypadek. Szeroka niepewność. Nie przenosimy tego wskaźnika na ortokorekcję.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-ROMIO",
    "text": "W ROMIO średni przyrost osi wyniósł 0,36 mm przy ortokorekcji i 0,63 mm w grupie okularów jednoogniskowych przez 2 lata.",
    "scope": "Dzieci 6–10 lat w Hongkongu",
    "evidence_refs": ["romio"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "78 dzieci ukończyło badanie; niezaślepieni użytkownicy. Pięć osób przerwało ortokorekcję z powodu zdarzeń niepożądanych.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-OUTDOOR",
    "text": "Dodatkowe 40 minut aktywności na zewnątrz w dni szkolne wiązało się w RCT z mniejszą zapadalnością: 30,4% wobec 39,5% przez 3 lata.",
    "scope": "Uczniowie pierwszych klas, Guangzhou",
    "evidence_refs": ["outdoor"],
    "strength": "RCT klastrowe",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Główny wynik dotyczy początku miopii u dzieci bez niej na starcie. Nie jest miarą zahamowania już istniejącej progresji.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-RCT",
    "text": "W wieloośrodkowym RCT RLRL średni skorygowany przyrost osi po roku wyniósł 0,13 mm wobec 0,38 mm w grupie kontrolnej.",
    "scope": "Dzieci 8–13 lat z miopią, Chiny",
    "evidence_refs": ["rlrl-rct"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Brak sham; obserwacja roczna, populacja chińska. Wyniku nie przenosimy na dowolne lampy czerwonego światła.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-REBOUND",
    "text": "Kontynuacja obserwacji RLRL wykazała utrzymanie efektu u kontynuujących i rebound u części osób po odstawieniu.",
    "scope": "Uczestnicy po pierwotnym RCT RLRL",
    "evidence_refs": ["rlrl-rebound"],
    "strength": "Obserwacja po RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Drugi rok bez ponownej randomizacji; tylko 11 dzieci kontynuowało RLRL, analizowano 114 z 199 kwalifikujących się. Nie ustala zweryfikowanego taperingu.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-CASE",
    "text": "Opisano obustronne pogorszenie widzenia i zmiany siatkówkowe po stosowaniu RLRL; po przerwaniu ekspozycji obserwowano poprawę.",
    "scope": "Dziewczynka 12 lat z miopią",
    "evidence_refs": ["rlrl-case"],
    "strength": "Opis przypadku",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Opis przypadku jest sygnałem bezpieczeństwa, nie wskaźnikiem częstości ani dowodem, że wszystkie urządzenia mają jednakowy profil ryzyka.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-SAFETY",
    "text": "Przegląd bezpieczeństwa RLRL objął 20 badań; 1436 uczestników otrzymywało terapię. Nie raportowano trwałej utraty widzenia w analizowanym korpusie.",
    "scope": "Dzieci 3–18 lat; 20 badań",
    "evidence_refs": ["rlrl-safety"],
    "strength": "Przegląd systematyczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Mediana obserwacji 9 miesięcy, maksimum 24. Dwa opisy odnosiły się do tego samego pacjenta. Brak obserwowanego zdarzenia nie dowodzi zerowego ryzyka.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-AUSTRALIA",
    "text": "Australijski pilotaż RCT wykazał mniejszy przyrost osi w grupie RLRL; poszerza dane poza populacje chińskie.",
    "scope": "Dzieci 8–13 lat, wieloetniczna próba australijska",
    "evidence_refs": ["rlrl-australia"],
    "strength": "RCT pilotażowe",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "34 dzieci, trzy wycofania w grupie RLRL, w tym jedno z powodu bólu głowy. Nie potwierdza równej skuteczności we wszystkich populacjach.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-SPAIN",
    "text": "Hiszpańskie RCT wykazało większą kontrolę osi po dodaniu RLRL do ortokorekcji niż przy samej ortokorekcji.",
    "scope": "Dzieci 10–13 lat, Hiszpania",
    "evidence_refs": ["rlrl-spain"],
    "strength": "RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Mała, jednoośrodkowa i niezaślepiona próba. To badanie leczenia skojarzonego, nie europejskie RCT monoterapii RLRL.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-THREE",
    "text": "Badanie real-world obejmuje grupy o różnym czasie stosowania RLRL, w tym 91 uczestników leczonych co najmniej 3 lata.",
    "scope": "Dzieci i młodzież 7–18 lat, trzy szpitale",
    "evidence_refs": ["rlrl-three"],
    "strength": "Badanie obserwacyjne",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "To grupy według długości leczenia, nie trzyletni RCT. Możliwy dobór osób kontynuujących. Mediana w najdłuższej grupie 3,65 roku.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-AOSLO",
    "text": "Badanie AOSLO nie wykazało istotnej utraty gęstości czopków ani różnic w badanych parametrach mikrokrążenia po co najmniej 8 miesiącach RLRL.",
    "scope": "Oczy osób z miopią leczoną i nieleczoną oraz bez miopii",
    "evidence_refs": ["rlrl-aoslo"],
    "strength": "Badanie przekrojowe",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "66 oczu, z czego 20 w grupie RLRL; jednostką jest oko, nie liczba pacjentów. Badanie przekrojowe nie wyklucza rzadkich ani odległych uszkodzeń.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-COMPARE",
    "text": "Badanie porównuje RLRL z atropiną 0,01% w schemacie crossover.",
    "scope": "Dzieci z miopią, badanie jednoośrodkowe",
    "evidence_refs": ["rlrl-compare"],
    "strength": "RCT crossover",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Nie bada jednoczesnego stosowania obu metod. Publikacja o parametrach naczyniówki z DOI 10.1007/s40123-025-01169-0 opisuje początkową fazę tego samego badania; nie podwajamy próby.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-DIMS",
    "text": "W retrospektywnej analizie DIMS + RLRL wiązało się z większą kontrolą osi niż każda z tych metod osobno.",
    "scope": "Dzieci szkolne z miopią; 380 oczu",
    "evidence_refs": ["rlrl-dims"],
    "strength": "Badanie obserwacyjne",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Brak randomizacji, nierówne grupy i brak grupy szkieł jednoogniskowych. Nie ustanawia standardu ani rankingu wszystkich metod.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-AOK-META",
    "text": "Metaanaliza RCT wykazała dodatkowe hamowanie wydłużania osi dla niskiego stężenia atropiny z ortokorekcją względem samej ortokorekcji.",
    "scope": "Dzieci z miopią; 11 RCT",
    "evidence_refs": ["aok-meta"],
    "strength": "Metaanaliza RCT",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Różnice czasu obserwacji i protokołów; zbiorcza korzyść nie oznacza wskazania do każdej kombinacji.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-COCHRANE",
    "text": "Cochrane 2025 wskazuje, że interwencje farmakologiczne i optyczne mogą ograniczać progresję, ale pewność wyników i dane długoterminowe są nierówne.",
    "scope": "Dzieci 4–18 lat; 104 RCT",
    "evidence_refs": ["cochrane"],
    "strength": "Przegląd systematyczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Ostatnia kwerenda 19.02.2024. Nie obejmuje wszystkich badań z 2025–2026; słabo połączone sieci nie uzasadniają prostego rankingu produktów.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-IMI2025",
    "text": "IMI 2025 porządkuje strategie optyczne, farmakologiczne, środowiskowe i świetlne oraz stan badań nad ich działaniem.",
    "scope": "Kontrola początku i progresji miopii",
    "evidence_refs": ["imi2025"],
    "strength": "Przegląd / konsensus",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Dojrzałe technologie i metody rozwijające się mają odmienną bazę dowodową. Przegląd nie jest indywidualną kwalifikacją dziecka.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-ESO-IMI",
    "text": "ESO i IMI przedstawiają ramy doboru postępowania, profilaktyki oraz monitorowania progresji krótkowzroczności.",
    "scope": "Postępowanie w krótkowzroczności",
    "evidence_refs": ["eso-imi"],
    "strength": "Wytyczne / konsensus",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Wytyczne wymagają odniesienia do aktualnej wiedzy, lokalnej dostępności i konkretnego pacjenta.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-ESO-ALGORITHM",
    "text": "Uzupełnienie ESO/IMI porządkuje ścieżkę oceny ryzyka, interwencji i kontroli w prowadzeniu miopii.",
    "scope": "Algorytm prowadzenia pacjenta z miopią",
    "evidence_refs": ["eso-algorithm"],
    "strength": "Wytyczne / konsensus",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Algorytm wspiera decyzję kliniczną; nie zastępuje badania i nie tworzy jednego schematu dla wszystkich dzieci.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RLRL-FIVE",
    "text": "Publikacja Zhang i wsp. z 2026 r. opisuje wieloośrodkowe dane real-world z obserwacją sięgającą 5 lat.",
    "scope": "Dzieci z miopią; retrospektywne dane real-world",
    "evidence_refs": ["rlrl-five"],
    "strength": "Metadane / zakres publikacji",
    "status": "Zakres bibliograficzny",
    "caveat": "Zweryfikowano DOI, autorów i typ publikacji. Obserwacja do 5 lat nie znaczy, że każdy uczestnik był obserwowany 5 lat; nie jest to pięcioletni RCT.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-WHO",
    "text": "SPECS 2030 dotyczy dostępu do opieki refrakcyjnej szerzej; obejmuje usługi, personel, edukację, koszty i monitoring.",
    "scope": "Osoby z wadami refrakcji",
    "evidence_refs": ["who"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Nie jest programem dotyczącym wyłącznie miopii i nie jest źródłem autorstwa projekcji 49,8%.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-PL-START",
    "text": "Pilotaż „Dobrze widzieć” otrzymał finansowanie 1,1 mln zł i dotyczył dzieci w województwie lubelskim.",
    "scope": "Uczniowie edukacji wczesnoszkolnej, Lubelskie",
    "evidence_refs": ["pl-start"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Zapowiedź i budżet pilotażu nie dowodzą wdrożenia trwałego programu krajowego.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-PL-END",
    "text": "MEN w 2022 r. podsumowało pilotaż „Dobrze widzieć”: objął 1052 dzieci z 10 szkół.",
    "scope": "Dzieci z 10 szkół województwa lubelskiego",
    "evidence_refs": ["pl-end"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Administracyjny zasięg programu nie jest oszacowaniem częstości w całej Polsce.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-PL-SCREEN",
    "text": "Szkolna profilaktyka obejmuje m.in. test ostrości wzroku, zeza i widzenia barw.",
    "scope": "Uczniowie objęci profilaktyką szkolną",
    "evidence_refs": ["pl-screen"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Dodatni test przesiewowy wymaga dalszej oceny. Screening ostrości nie jest rozpoznaniem miopii ani krajowym rejestrem refrakcji.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-PL-REFORM",
    "text": "KPRM opisuje projekt zmian organizacji opieki zdrowotnej nad uczniami i problemy jej dostępności.",
    "scope": "System opieki zdrowotnej nad uczniami",
    "evidence_refs": ["pl-reform"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Status projektu sprawdzono na stronie KPRM. Nie przedstawiamy proponowanych rozwiązań jako obowiązującej reformy.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-PL-NIK",
    "text": "Kontrola NIK wskazała problemy organizacyjne i z dalszym postępowaniem po nieprawidłowych wynikach szkolnych testów.",
    "scope": "Kontrola świadczeniodawców w woj. świętokrzyskim",
    "evidence_refs": ["pl-nik"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Kontrola regionalna; nie pozwala wyznaczyć odsetka nieprawidłowości dla całego kraju.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-PL-AOTMIT",
    "text": "AOTMiT publikuje opinię o lokalnym programie profilaktyki wad wzroku i słuchu w gminie Żary na lata 2026–2030.",
    "scope": "Dzieci wczesnoszkolne; lokalny program",
    "evidence_refs": ["pl-aotmit"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Opinia o projekcie nie potwierdza jego faktycznego zasięgu ani wyników realizacji.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-SG",
    "text": "NMPP działa od 2001 r. MOH podało częstość miopii 26% w Primary 1 w 2023 r. oraz screening i edukację.",
    "scope": "Uczniowie w Singapurze",
    "evidence_refs": ["sg"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Dane administracyjne nie izolują przyczynowego efektu programu; wynik dotyczy Primary 1, nie całej populacji.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-CN",
    "text": "Chiński plan 2026–2030 określa kontrole wzroku, elektroniczną dokumentację i cele miopii według wieku.",
    "scope": "Dzieci i młodzież; odrębne grupy wieku",
    "evidence_refs": ["cn"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Cele to wartości docelowe, nie uzyskane wyniki. Dokument podpisano 25.12.2025; analizowana publikacja MOE pochodzi z 2026 r.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-CN-TREND",
    "text": "Komunikat MOE z września 2026 r. podaje 49,9% miopii uczniów w 2025 r. wobec 53,6% w 2018 r.",
    "scope": "Uczniowie objęci chińskim monitoringiem",
    "evidence_refs": ["cn-trend"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Trend administracyjny nie dowodzi, który składnik polityki odpowiada za zmianę. Nie jest prognozą dla Polski.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-TW",
    "text": "Oficjalne materiały Tajwanu promują codzienny czas na zewnątrz i regularne kontrole wzroku dzieci.",
    "scope": "Dzieci i młodzież na Tajwanie",
    "evidence_refs": ["tw"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Publiczny system działań ma wiele elementów. Komunikat edukacyjny nie jest ewaluacją przyczynowego efektu całej polityki.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-HK",
    "text": "Student Health Service działa od 1995 r.; coroczna ocena zdrowia obejmuje wzrok i kierowanie do dalszej opieki.",
    "scope": "Uczniowie zapisani do Student Health Service",
    "evidence_refs": ["hk"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Szeroki program zdrowia ucznia, nie wyłącznie program miopii.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-JP",
    "text": "MEXT udostępnia zasady dostępu do indywidualnych danych z badania miopii uczniów z lat budżetowych 2021–2023.",
    "scope": "Uczniowie objęci badaniem FY2021–FY2023",
    "evidence_refs": ["jp"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Potwierdza projekt pomiarowy. Nie jest dowodem na odpowiednik singapurskiego NMPP.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-RPP",
    "text": "RPP opisuje prawo do przystępnej informacji o proponowanych i możliwych metodach oraz przewidywalnych następstwach ich zastosowania lub zaniechania.",
    "scope": "Pacjent i przedstawiciel ustawowy",
    "evidence_refs": ["rpp"],
    "strength": "Dokument publiczny",
    "status": "Zweryfikowane w podanym zakresie",
    "caveat": "Nie oznacza obowiązku proponowania każdej istniejącej metody niezależnie od wskazań, dowodów i dostępności.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  },
  {
    "id": "CLAIM-PL-SYSTEM",
    "text": "W przejrzanym korpusie oficjalnych źródeł nie znaleziono potwierdzenia trwałego, dedykowanego, ogólnokrajowego systemu kontroli miopii dzieci z monitoringiem i celami porównywalnymi z modelami Singapuru i Chin.",
    "scope": "Kwerenda wskazanych źródeł polskich; stan 09.09.2026",
    "evidence_refs": ["pl-end", "pl-screen", "pl-reform", "pl-aotmit", "pl-nik"],
    "strength": "Wniosek z kwerendy",
    "status": "Inferencja redakcyjna",
    "caveat": "Brak potwierdzenia w korpusie nie jest dowodem nieistnienia. Polska prowadzi profilaktykę szkolną i lokalne programy.",
    "date_checked": "2026-09-09"
  }
]